“China Consumer Daily” gazeti (habarçy Li Jian) şeýle habar berdi: Gapjagyny (haltasyny) açsaňyz, ol iýmäge taýýar, tagamly we saklamak aňsat. Soňky döwürde konserwirlenen iýmitler köp maşgalalaryň haryt sanawynda hökman bolmaly önüme öwrüldi. Şeýle-de bolsa, “China Consumer News” gazetiniň habarçysy tarapyndan 200-den gowrak sarp edijiniň arasynda ýakynda geçirilen onlaýn mikrosoragnamada iýmitiň täze däldigi, köp konserwant goşulandygy we köp iýmit maddasynyň ýitirilendigi baradaky aladalar sebäpli köp adamlaryň konserwirlenen iýmitler barada giňişleýin pikirdedigi görkezildi. “Amatlylyk” aslynda gaty ýokary däl. Emma bu şübheler hakykatdanam esaslandyrylanmy? Iýmit ylmy boýunça bilermenleriň näme diýýändigini diňläň.
Ýumşak bankalar, siz ony eşitdiňizmi?
Materiallaryň deňeşdirme gytçylygy döwründe konserwirlenen iýmitler "luks" bilen doly başga bir tagamdy. 70-nji we 80-nji ýyllardan soňky köp ýatlamalarda konserwirlenen iýmitler diňe baýramçylyklarda ýa-da keselçiliklerde iýilip bilinýän iýmit önümidir.
Konserwirlenen iýmitler bir wagtlar adaty adamlaryň birmeňzeş stolunda tagamly iýmit bolupdyr. Islendik iýmiti diýen ýaly konserwirlenen görnüşde bişirip bolýar. Konserwirlenen iýmitleriň dürli görnüşleriniň bardygy, bu bolsa adamlara doly Mançžuriýa baýramçylygynyň baýlygyny duýmaga mümkinçilik berýändigi aýdylýar.
Ýöne, eger konserwirlenen iýmitler baradaky düşünjeňiz henizem miweleriň, gök önümleriň, balyklaryň we etiň galaýy bankalarda ýa-da aýna çüýşelerde gaplanan ýaly bolsa, ol biraz "köne" bolup biler.
“Konserwirlenen iýmitler üçin milli azyk howpsuzlygy standarty” konserwirlenen iýmitleri miwelerden, gök önümlerden, iýilýän kömeleklerden, mallardan we guşlardan, suw haýwanlaryndan we ş.m. taýýarlanan we öňünden işlenilen, konserwirlenen, möhürlenen, ýylylyk bilen sterilizasiýa edilen we beýleki prosesler arkaly gaýtadan işlenen täjirçilik standart däl iýmit hökmünde aýdyň kesgitleýär. Bakteriýalary bolan konserwirlenen iýmitler.
Hytaýyň oba hojalyk uniwersitetiniň azyk ylymlary we iýmit inženerçiligi mekdebiniň dosenti Wu Sýaomeng “China Consumer News” gazetiniň habarçysy bilen söhbetdeşlikde konserwirlenen iýmitleriň manysynyň ilki bilen möhürlenmek, ikinjisi bolsa täjirçilik sterilligine ýetmekdigini düşündirdi. Onuň ulanýan gaplamasy däp bolan metal bankalar ýa-da aýna bankalar bilen görkezilen berk gaplama ýa-da umuman ýumşak konserwirlenen iýmitler diýlip atlandyrylýan alýumin folga haltalary we ýokary temperatura bişirilýän haltalar ýaly çeýe gaplama bolup biler. Mysal üçin, dürli öz-özünden gyzýan iýmitlerde alýumin folga haltalaryndaky gök önüm haltalary ýa-da Siçuan tagamly doňuz dilimleri we balyk tagamly doňuz dilimleri ýaly öňünden taýýarlanan adaty temperatura bişirilýän haltalar konserwirlenen iýmitler kategoriýasyna degişlidir.
2000-nji ýyllaryň töwereginde, azyk senagatynda iň irki senagatlaşan kategoriýa hökmünde, konserwirlenen iýmitler kem-kemden "saglyksyz" diýlip atlandyryldy.
2003-nji ýylda Bütindünýä Saglyk Guramasynyň çap eden “Iň gowy on zyýanly iýmitiň” sanawy (konserwirlenen iýmitler sanawda görkezilen) halkda konserwirlenen iýmitleriň sowuklygynyň alamaty hökmünde giňden kabul edildi. Bu sanaw doly galplaşdyrylan bolsa-da, konserwirlenen iýmitleriň, esasanam däp bolan “gaty konserwirlenen iýmitleriň” (metal ýa-da aýna bankalarda gaplanan) hytaý halkynyň parolyny açmak kyn bolup görünýär.
Maglumatlar görkezýär, meniň ýurdum konserwirlenen iýmit önümçiligi dünýäde birinji orunda dursa-da, adam başyna konserwirlenen iýmitiň sarp edilişi 8 kilogramdan az we köp adam ýylda iki gutudan hem az sarp edýär.
Konserwirlenen iýmitleri iýmek konserwantlary iýmek bilen deňmi? Bu mikro-soragnama respondentleriň 69,68% -iniň konserwirlenen iýmitleri seýrek satyn alýandygyny, respondentleriň 21,72% -iniň bolsa olary diňe wagtal-wagtal satyn alýandygyny görkezýär. Şol bir wagtyň özünde, respondentleriň 57,92% -i konserwirlenen iýmitleriň saklanmagynyň aňsatdygyna we öýde saklamak üçin amatlydygyna ynansa-da, respondentleriň 32,58% -i konserwirlenen iýmitleriň saklanyş möhleti uzak we olaryň köp konserwantlary bolmalydygyna ynanýar.
Aslynda, konserwirlenen iýmitler konserwantlary talap etmeýän ýa-da minimal derejede ulanýan az sanly iýmitleriň biridir.
“Azyk goşundylaryny ulanmak üçin milli azyk howpsuzlygy standartynda” konserwirlenen mersinden (propion turşusy we onuň natriý we kalsiý duzlaryny goşmaga rugsat berilýär, iň ýokary ulanyş mukdary 50 g/kg), konserwirlenen bambuk şahalaryndan, kelemden, iýilýän kömeleklerden we hozlardan (kükürt dioksidini goşmaga rugsat berilýär, iň ýokary ulanyş mukdary 0,5 g/kg), konserwirlenen etden (nitrit rugsat berilýär, iň ýokary ulanyş mukdary 0,15 g/kg) başga-da, bu 6 görnüşli konserwirlenen iýmitiň belli bir mikroorganizmler bilen göreşmek üçin örän az dozada konserwantlary talap edýändigi we galanlaryny goşup bolmajakdygy bellenilýär.
Eýsem, köplenç otag temperaturasynda 1 ýyldan 3 ýyla çenli ýa-da ondan hem köp saklanýan konserwirlenen iýmitleriň "doňdurylan ýaşy" näçe?
Wu Sýaomeng “Hytaýyň sarp ediji habarlary” gazetiniň habarçysyna konserwirlenen iýmitleriň aslynda sterilizasiýa tehnologiýasy we ýapyk saklanyş ýaly iki usul bilen goralýandygyny aýtdy. Köp halatlarda iýmitiň zaýalanmagyna bakteriýalar we kömelekler ýaly mikroorganizmler täsir edýär. Konserwirlenen iýmitleri ýokary temperatura we ýokary basyş ýaly sterilizasiýa usullary arkaly gaýtadan işlemek bu mikroorganizmleriň köpüsiniň ölmegine sebäp bolup biler. Şol bir wagtyň özünde, çykaryş we ýapyklamak ýaly prosesler iýmitiň hapalanmagyny ep-esli azaldyp biler. Gapdaky kislorodyň mukdary gapdaky käbir mümkin bolan mikroorganizmleriň ösüşini togtadýar we kislorodyň ýa-da mikroorganizmleriň gapdan daşary gapa geçmegine päsgel berýär, bu bolsa iýmitiň howpsuzlygyny üpjün edýär. Azyk gaýtadan işlemek tehnologiýasynyň ösmegi bilen, gözegçilik edilýän atmosfera sterilizasiýa we mikrotolkunly peç sterilizasiýa ýaly täze tehnologiýalar gyzdyrmak wagtyny gysgaldýar, energiýa sarp edilişini azaldýar we has netijeli sterilizasiýa edýär.
Şonuň üçin konserwirlenen önümlerde konserwantlaryň köp bolmagy barada alada etmegiň zerurlygy ýok. Internetde "konserwirlenen önümleri iýmek konserwantlary iýmek bilen deňdir" diýen "meşhur ylmy" düýbünden howsala döredýär.
Konserwirlenen iýmitler köne we iýmitlimi?
Soragnamada konserwantlar barada alada etmekden başga-da, respondentleriň 24,43% -iniň konserwirlenen iýmitleriň täze däldigine ynanýandygy anyklandy. Konserwirlenen iýmitleri "seýrek satyn alýan" we "hiç haçan satyn almaýan" 150-den gowrak respondentiň arasynda respondentleriň 77,62% -i konserwirlenen iýmitleriň täze däldigine ynanýar.
Käbir sarp edijiler epidemiýanyň öňüni almak we gözegçilikde saklamak, şeýle hem öýde köp mukdarda saklamak ýaly faktorlar sebäpli konserwirlenen iýmitleri has aňsat saklamaga başlapdyrlar, emma bu adamlaryň onuň "köneligi" baradaky pikirini üýtgetmedi.
Aslynda, konserwirlenen önümleri gaýtadan işlemek tehnologiýasynyň peýda bolmagynyň özi iýmiti täze saklamak üçindir.
Wu Sýaomeng et we balyk ýaly iýmitleriň wagtynda gaýtadan işlenmese, çalt zaýalanjakdygyny düşündirdi. Gök önümler we miweler ýygnalandan soň wagtynda gaýtadan işlenmese, iýmit maddalarynyň ýitirilmegi dowam eder. Şonuň üçin, deňeşdirme boýunça doly üpjünçilik zynjyry bolan käbir brendler, adatça, iň köp önüm öndürilýän ýetişen döwri saýlap, olary täze edýärler we tutuş material saýlamagyň we gaýtadan işlemegiň prosesi hatda 10 sagatdan hem az wagt alýar. Täze önümleriň ýygnalandan, daşalyp, satylandan we soňra sarp edijiniň sowadyjysyna çenli geçýän ýolundan köp iýmit maddalarynyň ýitgisi ýok.
Elbetde, gyzgynlyga çydamlylygy pes bolan käbir witaminler konserwasiýa wagtynda öz gyzgynlygyny ýitirýär, ýöne köp iýmit maddalary saklanyp galýar. Bu ýitgi hem gündelik öýde bişirilýän gök önümlerden alynýan iýmit maddalarynyň ýitgisinden başga zat däl.
Käwagt konserwirlenen iýmitler witaminleri saklamak üçin peýdaly bolup biler. Mysal üçin, konserwirlenen pomidorlar sterilizasiýa edilen hem bolsa, fabrikadan çykanda C witamininiň köp bölegi galýar we olar deňeşdirme boýunça durnukly bolýar. Başga bir mysal konserwirlenen balykdyr. Ýokary temperatura we ýokary basyşly sterilizasiýadan soň, diňe bir balygyň eti we süňkleri ýumşak bolman, eýsem köp mukdarda kalsiý hem ereýär. Konserwirlenen balyk gutusynyň kalsiý mukdary hatda şol bir agramdaky täze balykdakydan 10 esse ýokary bolup biler. Balykdaky demir, sink, ýod, selen we beýleki minerallar ýitmez.
Näme üçin konserwirlenen iýmitleri "ýaglap" bolmaýar
Köp halatlarda, sarp edijilere uly söwda merkezlerine ýa-da supermarketlere baryp, adaty önüm öndürijilerden önüm satyn almaklary we konserwirlenen iýmitleriň hilini daşky görnüşi, gaplamasy, duýgy hili, etiketkasy we brendi ýaly taraplaryndan kesgitlemekleri maslahat berilýär.
Wu Sýaomeng adaty metal bankalaryň gutularynyň doly görnüşi bolmalydygyny, deformasiýa, zeper ýetmezligi, poslama ýerleri bolmaly däldigini, aşaky gapagyň iç tarapa çökük bolmalydygyny; aýna çüýşe gutularynyň metal gapagynyň merkezi biraz aşak düşmelidigini we içindäkileriň çüýşäniň göwresinden görünmelidigini ýatlatdy. Görnüş doly bolmaly, şorba arassa bolmaly we hiç hili hapaçylyk bolmaly däl.
Aýratyn ýatlatma, eger aşakdaky ýagdaýlara duş gelseňiz, konserwiň içindekiler nähili gyzykly bolsa-da, ony iýmäň.
Biri konserwirlenen "ýagy diňlemek", ýagny giňeldiş bakdyr. Bankanyň giňelmeginiň esasy sebäbi, bankanyň içiniň mikroorganizmler bilen hapalanmagy we gaz öndürmegidir. Bu gazlar belli bir derejede toplanýar, bu bolsa bankanyň deformasiýasyna getirýär. Şonuň üçin konserwirlenen iýmit "semirleýär", bu bolsa onuň zaýalanandygynyň aýdyň alamatydyr.
Ikinjiden, konserwirlenen gaplama suw akýar we küpürlenýär. Konserwirlenen önümleri saklamak we daşamak prosesinde, böwrümler we başga sebäpler sebäpli, önümiň gaplamasy deformasiýa bolýar we konserwirlenen gaplagyň möhürinde howa syzýar. Howa syzmasy konserwirlenen önümleriň daşarky dünýä bilen gatnaşygyna sebäp bolýar we mikroorganizmler bu mümkinçilikden peýdalanyp, içeri girip bilerler.
Soragnamanyň netijesinde, jogap berlenleriň 93,21% -i munuň üçin dogry saýlaw edendigi anyklandy. Şeýle-de bolsa, jogap berlenleriň takmynan 7% -i ulag wagtynda ýüze çykýan dyrnaklaryň uly mesele däldigine ynanýardy we satyn alyp iýmegi saýlaýardy.
Wu Sýaomeng konserwirlenen etleriň we miweleriň we gök önümleriň köpüsiniň gaty agyr däldigini we açylandan soň olary bir wagtda iýmegiň maslahat berilýändigini ýatlatdy. Eger ony gutaryp bilmeseňiz, ony emal, keramika ýa-da plastik iýmit gaplaryna guýup, plastik örtük bilen ýapyp, sowadyjyda saklap, mümkin boldugyça çalt iýmeli.
Konserwirlenen şeker sousy we jem üçin bolsa, şekeriň mukdary, adatça, 40%-65% bolýar. Deňeşdirme boýunça, açylandan soň zaýalanmagy aňsat däl, ýöne oňa biperwaý garamaly däl. Eger hemmesini birbada iýip bilmeseňiz, bankanyň gapagyny ýapmaly ýa-da başga bir gapa guýup, plastik örtük bilen ýapmaly, soňra sowadyjyda saklamaly we iki ýa-da üç günüň içinde iýmäge synanyşmaly. Güýzde we gyşda ony ýene birnäçe gün saklap bolýar.
Baglanyşykly baglanyşyklar: Söwda aseptikasy
Konserwlenen iýmitler düýbünden steril däl, ýöne täjirçilik taýdan sterildir. Söwda sterilligi ortaça gyzgynlyk bilen sterilizasiýa edilenden soň, konserwlenen iýmitlerde patogen mikroorganizmleriň ýokdugy, şeýle hem adaty temperaturada köpelip bilýän patogen däl mikroorganizmleriň ýokdugy ýagdaýyna degişlidir. Söwda aseptiki ýagdaýynda konserwlenen iýmitleriň sarp etmek üçin howpsuzdygyna kepil geçip bolýar.
Ýerleşdirilen wagty: 2023-nji ýylyň 4-nji ýanwary